MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट D

MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट D

 Class 10th Sanskrit Model Paper Set D 

माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश द्वारा आयोजित बोर्ड परीक्षा 2026 की तैयारी हेतु संस्कृत मॉडल पेपर – सेट D एक महत्वपूर्ण अभ्यास सामग्री है।

• ✔ नवीन परीक्षा पैटर्न पर आधारित
• ✔ वस्तुनिष्ठ + लघु + दीर्घ उत्तरीय प्रश्न
• ✔ संधि, समास, कारक, शब्दरूप, धातुरूप अभ्यास
• ✔ अपठित गद्यांश एवं अनुवाद प्रश्न

📚 संभावित संरचना:

• खण्ड A – वस्तुनिष्ठ प्रश्न
• खण्ड B – लघु उत्तरीय प्रश्न
• खण्ड C – दीर्घ उत्तरीय / व्याकरण / लेखन

नियमित अभ्यास एवं सही रणनीति से संस्कृत विषय में उच्च अंक प्राप्त करना आसान हो सकता है।

कक्षा 10वीं - संस्कृत

(मॉडल पेपर: सेट-D)

Created by: D Septa | पूर्णांक: 75 | समय: 3 घंटे

खण्डः 'अ' (वस्तुनिष्ठ प्रश्नाः - 30 अंकाः)

प्र.1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत (शब्दरूपाणि 4 + अव्ययाः 2): (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'फले' इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?

(अ) प्रथमा (ब) सप्तमी (स) तृतीया (द) षष्ठी

👉 (ब) सप्तमी (एकवचन)

---

(ii) 'राज्ञः' इत्यस्मिन् पदे वचनं अस्ति-

(अ) एकवचनम् (ब) द्विवचनम् (स) बहुवचनम् (द) कोऽपि न

👉 (अ) एकवचनम् (पञ्चमी/षष्ठी)

---

(iii) 'बालकात्' इत्यस्मिन् पदे विभक्तिः अस्ति-

(अ) चतुर्थी (ब) पञ्चमी (स) द्वितीया (द) तृतीया

👉 (ब) पञ्चमी

---

(iv) 'रमायै' इत्यस्मिन् पदे विभक्तिः अस्ति-

(अ) चतुर्थी (ब) तृतीया (स) षष्ठी (द) सप्तमी

👉 (अ) चतुर्थी

---

(v) 'अहं अपि आपणं गच्छामि' अत्र अव्ययम् अस्ति-

(अ) अहं (ब) आपणं (स) अपि (द) गच्छामि

👉 (स) अपि

---

(vi) अधोलिखितेषु अव्ययपदं अस्ति-

(अ) बालकः (ब) अजा (स) कुत्र (द) नदी

👉 (स) कुत्र

प्र.2. प्रदत्तशब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत (धातुरूपाणि 4 + उपसर्गाः 2): (1×6 = 6 अंकाः)

(गच्छेयुः, वदिष्यति, अपिबत्, लभन्ते, दुष्, अधि)

(i) 'गम्' धातोः विधिलिङ् लकारस्य प्रथमपुरुषः बहुवचनं ________ भवति।

👉 गच्छेयुः

---

(ii) 'वद्' धातोः लृट्लकारस्य प्रथमपुरुषः एकवचनं ________ अस्ति।

👉 वदिष्यति

---

(iii) 'पा' धातोः लङ्लकारस्य प्रथमपुरुषः एकवचनं ________ अस्ति।

👉 अपिबत्

---

(iv) 'लभ्' धातोः लट्लकारस्य प्रथमपुरुषः बहुवचनं ________ अस्ति।

👉 लभन्ते

---

(v) 'दुष्कर्म' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति।

👉 दुष्

---

(vi) 'अधिकारः' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति।

👉 अधि

प्र.3. युग्ममेलनं कुरुत (सन्धयः 3 + समासाः 3): (1×6 = 6 अंकाः)

(i) सज्जनः   -> (क) अव्ययीभावः समासः
(ii) निश्चलः   -> (ख) कर्मधारयः समासः
(iii) सूर्योदयः   -> (ग) द्विगुः समासः
(iv) यथाशक्ति   -> (घ) व्यंजनसन्धिः
(v) महापुरुषः   -> (ङ) गुणस्वरसन्धिः
(vi) पञ्चवटी   -> (च) विसर्गसन्धिः

उचितमेलनम्:
(i) सज्जनः → (घ) व्यंजनसन्धिः (सत् + जनः)
(ii) निश्चलः → (च) विसर्गसन्धिः (निः + चलः)
(iii) सूर्योदयः → (ङ) गुणस्वरसन्धिः (सूर्य + उदयः)
(iv) यथाशक्ति → (क) अव्ययीभावः समासः
(v) महापुरुषः → (ख) कर्मधारयः समासः
(vi) पञ्चवटी → (ग) द्विगुः समासः

प्र.4. एकपदेन उत्तरत (प्रत्ययाः 3 + पाठगत प्रश्न 3): (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'विहाय' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः?

ल्यप्

---

(ii) 'गन्तुम्' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः?

तुमुन्

---

(iii) 'गतः' अत्र कः प्रत्ययः?

क्त

---

(iv) कुशलवौ कं उपसृत्य प्रणमतः?

रामम्

---

(v) बुद्धिमती कुत्र व्याघ्रं ददर्श?

गहनकानने

---

(vi) मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः कः?

आलस्यम्

प्र.5. शुद्धवाक्यानां समक्षं 'आम्' अशुद्धवाक्यानां समक्षं 'न' इति लिखत: (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'श्वेतः अश्वः' धावति। अत्र 'श्वेतः' विशेषणम् अस्ति। (आम्)
(ii) 'वनम्' इत्यस्य पर्यायपदं 'काननम्' अस्ति। (आम्)
(iii) 'पाषाणः' इत्यस्य पर्यायपदं 'जलम्' अस्ति। (न)
(iv) 'बुद्धिमान्' इत्यस्य विलोमपदं 'मूर्खः' अस्ति। (आम्)
(v) 'दूषितम्' इत्यस्य विलोमपदं 'मलिनम्' अस्ति। (न)
(vi) 'मधुरा वाणी' अत्र 'वाणी' विशेष्यपदम् अस्ति। (आम्)

खण्डः 'ब' (लघुत्तरीय प्रश्नाः - 2 अंकाः)

प्र.6. कविः किमर्थं प्रकृतेः शरणम् इच्छति?

अथवा

अस्माकं पर्यावरणे किं किं दूषितम् अस्ति?

अत्र धरातले जीवितं दुर्वहं जातम्, अतः कविः प्रकृतेः शरणम् इच्छति।

अस्माकं पर्यावरणे वायुमण्डलं, जलं, भक्ष्यं, धरातलं च सर्वं दूषितम् अस्ति।

प्र.7. व्याघ्रः किं विचार्य पलायितः?

अथवा

लोके महतो भयात् कः मुच्यते?

'इयं व्याघ्रमारी काचित्' इति विचार्य व्याघ्रः पलायितः।

लोके महतो भयात् बुद्धिमान् मुच्यते।

प्र.8. कृषकः किं करोति स्म?

अथवा

नराणां प्रथमः शत्रुः कः?

कृषकः बलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं करोति स्म।

नराणां प्रथमः शत्रुः क्रोधः अस्ति।

प्र.9. वस्तुतः चौरः कः आसीत्?

अथवा

निर्धनः जनः कथं वित्तम् उपार्जितवान्?

वस्तुतः चौरः आरक्षी (ग्रामारक्षी) एव आसीत्।

निर्धनः जनः भूरि (अत्यधिकं) परिश्रम्य वित्तम् उपार्जितवान्।

प्र.10. अन्ते सर्वे मिलित्वा कस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति?

अथवा

सरसः शोभा केन भवति?

अन्ते सर्वे मिलित्वा उल्लूकस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति।

सरसः शोभा एकेन राजहंसेन भवति।

प्र.11. प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कोऽपि द्वौ):

(i) महानगरेषु वाहनानां अनन्ताः पङ्क्तयः धावन्ति।
(ii) चौरस्य पादध्वनिना अतिथिः प्रबुद्धः।

(i) कुत्र / केषु वाहनानां अनन्ताः पङ्क्तयः धावन्ति?
(ii) कस्य पादध्वनिना अतिथिः प्रबुद्धः?

प्र.12. कः कं प्रति कथयति (कोऽपि एकः):

(i) "यदि एवं तर्हि मां निजगले बद्ध्वा चल सत्वरम्।"
(ii) "वत्स! किमर्थं रोदिषि?"

(i) जम्बुकः (शृगालः) → व्याघ्रं प्रति।
(ii) इन्द्रः → सुरभिं प्रति।

प्र.13. वाच्यपरिवर्तनं कुरुत (कोऽपि एकः):

(i) लतया गीतं गीयते। (कर्तृवाच्ये)
(ii) त्वं किं करोषि? (कर्मवाच्ये)

(i) लता गीतं गायति।
(ii) त्वया किं क्रियते?

प्र.14. स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं सुभाषितानि श्लोकं लिखत (यः अस्मिन् प्रश्नपत्रे न स्यात्)।

"आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।
नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति॥"

प्र.15. अशुद्धकारकवाक्यानां शुद्धिः (कोऽपि एकः):

(i) सः ईश्वरं नमति।
(ii) छात्राः कन्दुके क्रीडन्ति।

(i) सः ईश्वराय नमति। (नमः के योग में चतुर्थी)
(ii) छात्राः कन्दुकेन क्रीडन्ति। (साधन में तृतीया)

प्र.16. रिक्तस्थानानि पूरयत (कोऽपि द्वौ):

(सदा, भृशं, स्थितप्रज्ञः)

(i) इदानीं वायुमण्डलं ________ प्रदूषितम् अस्ति।
(ii) बकः अविचलः ________ इव तिष्ठति।

(i) भृशं (अत्यधिक)
(ii) स्थितप्रज्ञः

प्र.17. कथाक्रमसंयोजनम्:

(1) मार्गे सा एकं व्याघ्रं ददर्श।
(2) बुद्धिमती पितुर्गृहं प्रति चलिता।
(3) व्याघ्रं दृष्ट्वा सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।
(4) व्याघ्रः भयाकुलचित्तः नष्टः।

सही क्रम:
1. (2) बुद्धिमती पितुर्गृहं प्रति चलिता।
2. (1) मार्गे सा एकं व्याघ्रं ददर्श।
3. (3) व्याघ्रं दृष्ट्वा सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।
4. (4) व्याघ्रः भयाकुलचित्तः नष्टः।

खण्डः 'स' (3 अंकाः)

प्र.18. गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"न्यायाधीशः बङ्किमचन्द्रः आसीत्। स उभाभ्यां पृथक्-पृथक् विवरणं श्रुतवान्। सर्वं वृत्तम् अवगत्य सः तं निर्दोषं अमान्यत आरक्षिणं च दोषभाजनम्। किन्तु प्रमाणाभावात् सः निर्णयितुं न शक्नोत्। ततोऽसौ तौ अग्रिमे दिने उपस्थातुम् आदिष्टवान्।"

(i) न्यायाधीशः कः आसीत्? (ii) सः आरक्षिणं किं अमान्यत? (iii) 'श्रुतवान्' पदे कः प्रत्ययः?

अथवा

"विचित्रैव दैवगतिः। तस्यामेव रात्रौ तस्मिन् गृहे कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः। तत्र निहितां एकं मञ्जूषाम् आदाय पलायितः।"

(i) का विचित्रा? (ii) चौरः काम् आदाय पलायितः? (iii) 'प्रविष्टः' पदे कः प्रत्ययः?

(i) बङ्किमचन्द्रः।
(ii) दोषभाजनम् (दोषी)।
(iii) क्तवतु।

(i) दैवगतिः।
(ii) मञ्जूषाम् (पेटी को)।
(iii) क्त।

प्र.19. पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः।
नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति॥"

(i) मनुष्याणां महान् रिपुः कः? (ii) अस्माकं बन्धुः कः? (iii) 'रिपुः' इत्यस्य विलोमपदं लिखत।

अथवा

"संपत्तौ च विपत्तौ च महतामेकरूपता।
उदेति सविता रक्तो रक्तश्चास्तमये तथा॥"

(i) केषां संपत्तौ विपत्तौ च एकरूपता भवति? (ii) सविता कदा रक्तः भवति? (iii) 'सविता' इत्यस्य पर्यायपदं लिखत।

(i) आलस्यं।
(ii) उद्यमः (परिश्रम)।
(iii) मित्रम् / बन्धुः।

(i) महताम् (महापुरुषाणाम्)।
(ii) उदेति (उदयसमये) अस्तमये च।
(iii) सूर्यः / भानुः।

प्र.20. नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"सिंहः - (क्रोधेन गर्जन्) भोः! अहं वनराजः। किं भयं न जायते? किमर्थं मां एवं तुदन्ति सर्वे मिलित्वा?
वानरः - यतः त्वं वनराजः भवितुं तु सर्वथा अयोग्यः। राजा तु रक्षकः भवति, परं भवान् तु भक्षकः।"

(i) वनराजः कः अस्ति? (ii) वानरस्य मते सिंहः कीदृशः? (iii) राजा कीदृशः भवेत्?

अथवा

"काकः - आम् सत्यं कथितं त्वया। वस्तुतः वनराजः भवितुं तु अहमेव योग्यः।
पिकः - उपहसन्। कथं त्वं योग्यः वनराजः भवितुं? यत्र तत्र 'का-का' इति कर्कशध्वनिना वातावरणं आकुलीकरोषि।"

(i) कः आत्मानं वनराजपदाय योग्यं मन्यते? (ii) पिकः कस्य उपहासं करोति? (iii) काकस्य ध्वनिः कीदृशी?

(i) सिंहः।
(ii) सर्वथा अयोग्यः / भक्षकः।
(iii) रक्षकः।

(i) काकः।
(ii) काकस्य।
(iii) कर्कशध्वनिः।

खण्डः 'द' (4 अंकाः)

प्र.21. अपठित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"सत्सङ्गतिः इत्युक्ते सज्जनानां सङ्गतिः। सत्सङ्गत्या मनुष्यः उन्नतिं करोति। दुर्जनानां सङ्गत्या तु विनाशः भवति। अतः सर्वदा सज्जनैः सह एव निवसेत्। सत्सङ्गतिः बुद्धेः जाड्यं हरति, वाचि सत्यं सिञ्चति, मानं च उन्नयति। मानवजीवने सत्सङ्गतेः महती आवश्यकता वर्तते।"

(i) का बुद्धेः जाड्यं हरति?
(ii) केषां सङ्गत्या विनाशः भवति?
(iii) 'उन्नतिं' इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(iv) गद्यांशस्य शीर्षकं लिखत।

(i) सत्सङ्गतिः।
(ii) दुर्जनानां।
(iii) अवनतिं / विनाशः।
(iv) सत्सङ्गतिः / सत्सङ्गतेः महत्वम्।

प्र.22. स्वप्राचार्यस्य कृते 'शुल्कमुक्ति' (Fee Concession) प्रार्थनापत्रं लिखत।

अथवा

स्वमित्रं प्रति 'परीक्षायाः सफलतायाः' वर्धापनपत्रं लिखत।

सेवायाम्,
श्रीमन्तः प्राचार्यमहोदयाः,
शासकीय विद्यालयः,
भोपाल नगरम्।
विषयः - शिक्षणशुल्कमुक्तेः प्रार्थनापत्रम्।
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् मम पिता एकः साधारणः कृषकः अस्ति। तस्य मासिकी आयः अतिन्यूना वर्तते। मम परिवारस्य पालनपोषणं काठिन्येन भवति। अतः अहं शिक्षणशुल्कं दातुम् असमर्थः अस्मि। कृपया मम शिक्षणशुल्कं क्षम्यताम्।
भवदीया शिष्यः
नाम - क.ख.ग.
कक्षा - दशमी

प्रिय मित्र सुरेश,
सप्रेम नमः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। अहं तव परीक्षापरिणामं ज्ञात्वा अतिप्रसन्नः अभवम्। त्वं दशमीकक्षायां प्रथमस्थाने उत्तीर्णः अभवः। एतदर्थं मम पक्षतः हार्दिकी शुभकामना। अहं ईश्वरं प्रार्थये यत् सः त्वां उत्तरोत्तरं उन्नतिं ददातु।
तव मित्रम्,
महेशः

प्र.23. अधोलिखितेषु एकस्मिन् विषये निबन्धं लिखत (संस्कृतभाषायाः महत्वम् / सदाचारः / मम प्रिय कविः / महाकवि कालिदासः)-

सदाचारः

सताम् आचारः सदाचारः कथ्यते। सज्जनाः यत् आचरन्ति तदेव सदाचारः भवति। सदाचारः मानवजीवनस्य आभूषणम् अस्ति। येन जनेन सद्व्यवहारः क्रियते, सः एव सदाचारी भवति। गुरुजनानां सम्मानं, सत्यवादनं, अहिंसा, परोपकारः च सदाचारस्य गुणाः सन्ति।
सदाचारी जनः सर्वत्र आदरं लभते। दुराचारी जनः तु सर्वत्र निन्दितः भवति। 'आचारः परमो धर्मः' इति अस्माकं शास्त्रेषु कथितम्। अतः अस्माभिः सर्वदा सदाचारस्य पालनं करणीयम्। सदाचारेण एव मनुष्यः देवतुल्यः भवति। राष्ट्रस्य उन्नत्यै अपि सदाचारः आवश्यकः अस्ति।

© 2025 Gyan Deep Info | Septa Deep

Disclaimer: कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर – सेट B की तैयारी हेतु केवल शैक्षणिक उद्देश्य से बनाया गया है। यह आधिकारिक प्रश्नपत्र नहीं है। अंतिम एवं प्रमाणिक जानकारी के लिए माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश की आधिकारिक वेबसाइट अवश्य देखें। प्रश्नों का चयन नवीन परीक्षा पैटर्न एवं पूर्व वर्षों के विश्लेषण के आधार पर किया गया है। किसी भी त्रुटि/परिवर्तन के लिए Gyan Deep Info उत्तरदायी नहीं होगा।

1. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट D
2. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट C
3. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट B
4. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट A

WhatsApp पर Share करने के लिए यहाँ क्लिक कीजिए

Read More

MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट C

 Class 10th Sanskrit Model Paper Set C 

MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट C

माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश द्वारा आयोजित बोर्ड परीक्षा 2026 की तैयारी हेतु संस्कृत मॉडल पेपर – सेट C एक महत्वपूर्ण अभ्यास सामग्री है।

• ✔ नवीन परीक्षा पैटर्न पर आधारित
• ✔ वस्तुनिष्ठ + लघु + दीर्घ उत्तरीय प्रश्न
• ✔ संधि, समास, कारक, शब्दरूप, धातुरूप अभ्यास
• ✔ अपठित गद्यांश एवं अनुवाद प्रश्न

📚 संभावित संरचना:

• खण्ड A – वस्तुनिष्ठ प्रश्न
• खण्ड B – लघु उत्तरीय प्रश्न
• खण्ड C – दीर्घ उत्तरीय / व्याकरण / लेखन

नियमित अभ्यास से संस्कृत विषय में उच्च अंक प्राप्त करना आसान हो सकता है।

कक्षा 10वीं - संस्कृत

(मॉडल पेपर: सेट-C)

Created by: D Septa | पूर्णांक: 75 | समय: 3 घंटे

खण्डः 'अ' (वस्तुनिष्ठ प्रश्नाः - 30 अंकाः)

प्र.1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत (शब्दरूपाणि 4 + अव्ययाः 2): (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'बालकस्य' इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?

(अ) पञ्चमी (ब) षष्ठी (स) सप्तमी (द) चतुर्थी

👉 (ब) षष्ठी

---

(ii) 'कविभिः' इत्यस्मिन् पदे वचनं अस्ति-

(अ) एकवचनम् (ब) द्विवचनम् (स) बहुवचनम् (द) कोऽपि न

👉 (स) बहुवचनम् (तृतीया)

---

(iii) 'पित्रा' इत्यस्य मूलशब्दः कः?

(अ) पितृ (ब) पिता (स) पितर (द) पित

👉 (अ) पितृ

---

(iv) 'रमा' शब्दस्य चतुर्थी विभक्तिः एकवचनं रूपं अस्ति-

(अ) रमायै (ब) रमाय (स) रमायाः (द) रमायाम्

👉 (अ) रमायै

---

(v) अधोलिखितेषु अव्ययपदं नास्ति-

(अ) अपि (ब) तत्र (स) यत्र (द) गच्छ

👉 (द) गच्छ (यह क्रिया है)

---

(vi) 'अद्य अवकाशः अस्ति' अत्र अव्ययम् अस्ति-

(अ) अवकाशः (ब) अद्य (स) अस्ति (द) कोऽपि न

👉 (ब) अद्य

प्र.2. प्रदत्तशब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत (धातुरूपाणि 4 + उपसर्गाः 2): (1×6 = 6 अंकाः)

(गच्छन्ति, पश्यामि, भवतु, अभवत्, अनु, परा)

(i) 'गम्' धातोः लट्लकारस्य प्रथमपुरुषः बहुवचनं ________ भवति।

👉 गच्छन्ति

---

(ii) 'दृश्' धातोः लट्लकारस्य उत्तमपुरुषः एकवचनं ________ अस्ति।

👉 पश्यामि

---

(iii) 'भू' धातोः लोट्लकारस्य प्रथमपुरुषः एकवचनं ________ अस्ति।

👉 भवतु

---

(iv) 'भू' धातोः लङ्लकारस्य प्रथमपुरुषः एकवचनं ________ अस्ति।

👉 अभवत्

---

(v) 'अनुगच्छति' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति।

👉 अनु

---

(vi) 'पराजयते' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति।

👉 परा

प्र.3. युग्ममेलनं कुरुत (सन्धयः 3 + समासाः 3): (1×6 = 6 अंकाः)

(i) जगदीशः   -> (क) कर्मधारयः समासः
(ii) गणेशः   -> (ख) द्वन्द्वः समासः
(iii) नमस्ते   -> (ग) विसर्गसन्धिः
(iv) राजपुरुषः   -> (घ) व्यंजनसन्धिः
(v) पञ्चवटी   -> (ङ) गुणस्वरसन्धिः
(vi) पितरौ   -> (च) तत्पुरुषः समासः
            -> (छ) द्विगुः समासः

उचितमेलनम्:
(i) जगदीशः → (घ) व्यंजनसन्धिः
(ii) गणेशः → (ङ) गुणस्वरसन्धिः
(iii) नमस्ते → (ग) विसर्गसन्धिः
(iv) राजपुरुषः → (च) तत्पुरुषः समासः
(v) पञ्चवटी → (छ) द्विगुः समासः
(vi) पितरौ → (ख) द्वन्द्वः समासः

प्र.4. एकपदेन उत्तरत (प्रत्ययाः 3 + पाठगत प्रश्न 3): (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'क्रीडित्वा' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः?

क्त्वा

---

(ii) 'हसन्' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः?

शतृ

---

(iii) 'टाप्' प्रत्ययस्य एकं उदाहरणं लिखत।

अजा / बाला

---

(iv) केषां माला रमणीया?

ललितलतानाम्

---

(v) मनुष्यस्य महान् रिपुः कः?

आलस्यम्

---

(vi) "पिता पुत्राय बाल्ये किं यच्छति?"

विद्याधनम्

प्र.5. शुद्धवाक्यानां समक्षं 'आम्' अशुद्धवाक्यानां समक्षं 'न' इति लिखत: (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'विशालः ग्रामः' अत्र 'विशालः' विशेषणम् अस्ति। (आम्)
(ii) 'आम्रम्' इत्यस्य पर्यायपदं 'काननम्' अस्ति। (न)
(iii) 'दानवाय' इत्यस्य विलोमपदं 'मानवाय' अस्ति। (आम्)
(iv) 'श्वेतः अश्वः' अत्र 'अश्वः' विशेष्यपदम् अस्ति। (आम्)
(v) 'दूषितम्' इत्यस्य विलोमपदं 'शुद्धम्' अस्ति। (आम्)
(vi) 'वनम्' इत्यस्य पर्यायपदं 'पुरम्' अस्ति। (न)

(i) आम्
(ii) न (रसालम् होता है, काननम् वन का है)
(iii) आम्
(iv) आम्
(v) आम्
(vi) न

खण्डः 'ब' (लघुत्तरीय प्रश्नाः - 2 अंकाः)

प्र.6. जम्बुकः किं वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति?

अथवा

बालभावात् हिमकरः कुत्र विराजते?

जम्बुकः वदति- "भवान् कुतः भयात् पलायितः?" इति वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति।

बालभावात् हिमकरः पशुपतिमस्तके (शिवस्य मस्तके) विराजते।

प्र.7. मातुः अधिका कृपा कस्मिन् भवति?

अथवा

इन्द्रः दुर्बलवृषभस्य कष्टानि अपाकर्तुं किं कृतवान्?

मातुः अधिका कृपा दुर्बले सुते (पुत्रे) भवति।

इन्द्रः दुर्बलवृषभस्य कष्टानि अपाकर्तुं प्रवर्षम् (वृष्टिं) कृतवान्।

प्र.8. वसन्तस्य गुणं कः जानाति?

अथवा

नारायणं प्रथमः शत्रुः कः?

वसन्तस्य गुणं पिकः जानाति।

नराणां प्रथमः शत्रुः क्रोधः अस्ति।

प्र.9. निर्धनः जनः कथं वित्तम् उपार्जितवान्?

अथवा

वस्तुतः चौरः कः आसीत्?

निर्धनः जनः भूरि (अत्यधिकं) परिश्रम्य वित्तम् उपार्जितवान्।

वस्तुतः चौरः आरक्षी (कोतवाल) एव आसीत्।

प्र.10. सरसः शोभा केन भवति?

अथवा

चातकः किमर्थं मानी कथ्यते?

सरसः शोभा एकेन राजहंसेन भवति।

चातकः वने वसति, पिपासितः वा म्रियते, अथवा पुरन्दरं (इन्द्रं) याचते, अतः सः मानी कथ्यते।

प्र.11. प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कोऽपि द्वौ):

(i) शरीरस्य आयासजननं कर्म व्यायामः इति कथ्यते।
(ii) मयुराः सर्पान् भक्षयति।

(i) कस्य आयासजननं कर्म व्यायामः इति कथ्यते?
(ii) के सर्पान् भक्षयति?

प्र.12. कः कं प्रति कथयति (कोऽपि एकः):

(i) "अहमपि तत्र गमिष्यामि।"
(ii) "भोः वासव! पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा अहं रोदिमि।"

(i) (यह पाठानुसार निर्भर करेगा, सामान्यतः) शृगालः (कथयति), व्याघ्रं (प्रति)
(ii) सुरभिः (कथयति), इन्द्रं (प्रति)

प्र.13. वाच्यपरिवर्तनं कुरुत (कोऽपि एकः):

(i) अहं जलं पिबामि। (कर्मवाच्ये)
(ii) त्वया पत्रं लिख्यते। (कर्तृवाच्ये)

(i) मया जलं पीयते।
(ii) त्वं पत्रं लिखसि।

प्र.14. स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं सुभाषितानि श्लोकं लिखत (यः अस्मिन् प्रश्नपत्रे न स्यात्)।

"सम्पत्तौ च विपत्तौ च महतामेकरूपता।
उदेति सविता रक्तो रक्तश्चास्तमये तथा॥"

प्र.15. अशुद्धकारकवाक्यानां शुद्धिः (कोऽपि एकः):

(i) बालकाः मोदकं रोचते।
(ii) सीता रामस्य सह वनं गच्छति।

(i) बालकाय मोदकं रोचते।
(ii) सीता रामेण सह वनं गच्छति।

प्र.16. रिक्तस्थानानि पूरयत (कोऽपि द्वौ):

(अहिभुक्, मेध्यामेध्यभक्षकः, स्थितप्रज्ञः)

(i) मयूरः ________ इति नाम्ना अपि ज्ञायते।
(ii) काकः ________ भवति।

(i) अहिभुक्
(ii) मेध्यामेध्यभक्षकः

प्र.17. कथाक्रमसंयोजनम्:

(1) चौरः आरक्षी एव आसीत्।
(2) विचित्रैव दैवगतिः।
(3) तस्यामेव रात्रौ कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः।
(4) निर्धनः जनः वित्तम् उपार्जितवान्।

सही क्रम:
1. (4) निर्धनः जनः वित्तम् उपार्जितवान्।
2. (2) विचित्रैव दैवगतिः।
3. (3) तस्यामेव रात्रौ कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः।
4. (1) चौरः आरक्षी एव आसीत्।

खण्डः 'स' (3 अंकाः)

प्र.18. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"विचित्रैव दैवगतिः। तस्यामेव रात्रौ तस्मिन् गृहे कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः। तत्र निहितां एकं मञ्जूषाम् आदाय पलायितः। चौरस्य पादध्वनिना प्रबुद्धः अतिथिः चौरशङ्कया तम् अन्वधावत् अगृह्णात् च, परं विचित्रमघटत। चौरः एव उच्चैः क्रोशितुमारभत- 'चौरौऽयं चौरौऽयम्' इति।"

(i) का विचित्रा अस्ति?
(ii) चौरः काम् आदाय पलायितः?
(iii) 'उच्चैः' इति पदं किं पदम् अस्ति (संज्ञा/अव्यय)?

अथवा

"प्रकृतिः - भो भोः प्राणिनः! यूयं सर्वे एव मे सन्ततिः। कथं मिथः कलहं कुरुथ? वस्तुतः सर्वे वन्यजीविनाः अन्योन्याश्रिताः। सदैव स्मरत- ददाति प्रतिगृह्णाति गुह्यमाख्याति पृच्छति... षड्विधं प्रीतिलक्षणम्।"

(i) सर्वे प्राणिनः कस्याः सन्ततिः?
(ii) वन्यजीविनाः कीदृशाः सन्ति?
(iii) प्रीतिलक्षणं कतिविधम्?

(i) दैवगतिः।
(ii) मञ्जूषाम्।
(iii) अव्ययपदम्।

(i) प्रकृतेः (प्रकृतिमाता की)।
(ii) अन्योन्याश्रिताः (एक दूसरे पर आश्रित)।
(iii) षड्विधम्।

प्र.19. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"क्रोधो हि शत्रुः प्रथमो नराणां,
देहस्थितो देहविनाशनाय।
यथास्थितः काष्ठगतो हि वह्निः,
स एव वह्निर्दहते शरीरम्॥"

(i) नराणां प्रथमः शत्रुः कः?
(ii) क्रोधः कुत्र स्थितः भवति?
(iii) काष्ठगतो वह्निः किं दहते?

अथवा

"प्रजासुखे सुखं राज्ञः प्रजानां च हिते हितम्।
नात्मप्रियं हितं राज्ञः प्रजानां तु प्रियं हितम्॥"

(i) राज्ञः सुखं कस्मिन् अस्ति?
(ii) राज्ञः हितं किं नास्ति?
(iii) कस्य प्रियं राज्ञः हितं भवति?

(i) क्रोधः।
(ii) देहस्थितः (शरीर में)।
(iii) काष्ठम् (लकड़ी को ही)।

(i) प्रजासुखे।
(ii) आत्मप्रियं (स्वयं का प्रिय)।
(iii) प्रजानां प्रियं।

प्र.20. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"लवः - भगवान् सहस्रदीधितिः।
रामः - कथमस्मत्समानाभिजानौ संवृत्तौ?
विदूषकः - किं द्वयोरपि एकमेव प्रतिवचनम्?
लवः - भ्रातरावावां सौदर्यौ।"

(i) लवः कस्य नाम वदति?
(ii) लवकुशौ कीदृशौ भ्रातरौ?
(iii) 'सहस्रदीधितिः' कः अस्ति?

अथवा

"मयूरः - न जानासि त्वं मम नृत्यम्? पश्य पश्य मम पिच्छानां अपूर्वम सौन्दर्यम्। (पिच्छान् उद्घाट्य नृत्यमुद्रायां स्थितः सन्) न कोऽपि त्रैलोक्ये मत्सदृशः सुन्दरः।"

(i) मयूरः किं उद्घाट्य नृत्यति?
(ii) मयूरः कीदृशः अस्ति (स्वमते)?
(iii) 'पश्य' पदे कः धातुः?

(i) भगवान् सहस्रदीधितिः (सूर्यस्य)।
(ii) सौदर्यौ (सगे भाई)।
(iii) सूर्यः।

(i) पिच्छान् (पंख)।
(ii) त्रैलोक्ये अद्वितीयः सुन्दरः।
(iii) दृश्।

खण्डः 'द' (4 अंकाः)

प्र.21. अपठित गद्यांशं सम्यक् पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"सूर्यः अस्माकं लोकस्य प्रकाशकः अस्ति। सः एव उर्जायाः अनन्तः स्रोत अस्ति। सूर्योदये अन्धकारः नश्यति। सर्वे प्राणिनः सूर्यस्य प्रकाशेन एव जीवनं धारयन्ति। वैदिककाले ऋषयः सूर्यस्य उपासनां कुर्वन्ति स्म। 'असतो मा सद्गमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय' इति प्रार्थना अपि प्रकाशाभिमुखी अस्ति।"

(i) अस्माकं लोकस्य प्रकाशकः कः?
(ii) कदा अन्धकारः नश्यति?
(iii) के सूर्यस्य उपासनां कुर्वन्ति स्म?
(iv) गद्यांशस्य शीर्षकं लिखत।

(i) सूर्यः।
(ii) सूर्योदये।
(iii) ऋषयः।
(iv) सूर्यस्य महत्वम् / सूर्यः।

प्र.22. स्वप्राचार्यस्य कृते 'अवकाशार्थं' एकं प्रार्थनापत्रं लिखत।

अथवा

स्वभ्रातुः विवाहस्य आमन्त्रणार्थं मित्रं प्रति पत्रं लिखत।

सेवायाम्,
श्रीमन्तः प्राचार्यमहोदयाः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
इन्दौरनगरम् (म.प्र.)।
विषयः - अवकाशार्थं प्रार्थनापत्रम्।
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अद्य सहसा ज्वरपीडितः अस्मि। अतः विद्यालयं आगन्तुं न शक्नोमि। कृपया मह्यं दिनद्वयस्य (2) अवकाशं स्वीकुर्वन्तु।
भवदीया शिष्यः
अ.ब.स.
कक्षा - दशमी

प्रिय मित्र रोहित,
सप्रेम नमः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। भवते इदं निवेदयन् अहं अतीव हर्षं अनुभवामि यत् मम ज्येष्ठभ्रातुः विवाहः आगामी मासे भविष्यति। भवान् सपरिवारं अत्र आगत्य विवाहसमारोहे भागं गृह्णातु इति मम अनुरोधः।
भवदीयः मित्रम्,
सुरेशः

प्र.23. अधोलिखितेषु एकस्मिन् विषये निबन्धं लिखत (संस्कृतभाषायाः महत्वम् / मम प्रिय कविः / अस्माकं विद्यालयः / अनुशासनम्)-

अस्माकं विद्यालयः

मम विद्यालयस्य नाम 'सांदीपनि विद्यालयः' अस्ति। अयम् एकः आदर्शः विद्यालयः अस्ति। विद्यालयस्य भवनं विशालं सुन्दरं च अस्ति। अत्र विंशतिः प्रकोष्ठाः सन्ति। विद्यालये एकः विशालः पुस्तकालयः, विज्ञानप्रयोगशाला च वर्तते। अत्र एका वाटिका अपि अस्ति यत्र सुन्दराणि पुष्पाणि विकसन्ति।
अस्माकं विद्यालये त्रिशंत शिक्षकाः सन्ति। ते सर्वे विद्वांसः कर्तव्यपरायणाः च सन्ति। ते छात्रान् स्नेहेन पाठयन्ति। विद्यालये प्रतिवर्षं वार्षिकोत्सवः भवति। क्रीडाक्षेत्रे अपि मम विद्यालयः अग्रेसरः अस्ति। अहं मम विद्यालयं बहु इच्छामि। विद्यालयस्य वातावरणं शान्तं अनुशासितं च अस्ति।

© 2026 Gyan Deep Info | Septa Deep

Disclaimer: कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर – सेट B की तैयारी हेतु केवल शैक्षणिक उद्देश्य से बनाया गया है। यह आधिकारिक प्रश्नपत्र नहीं है। अंतिम एवं प्रमाणिक जानकारी के लिए माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश की आधिकारिक वेबसाइट अवश्य देखें। प्रश्नों का चयन नवीन परीक्षा पैटर्न एवं पूर्व वर्षों के विश्लेषण के आधार पर किया गया है। किसी भी त्रुटि/परिवर्तन के लिए Gyan Deep Info उत्तरदायी नहीं होगा।

1. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट D
2. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट C
3. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट B
4. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट A

WhatsApp पर Share करने के लिए यहाँ क्लिक कीजिए

Read More

MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट B

MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट B

माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश द्वारा आयोजित बोर्ड परीक्षा 2026 की तैयारी हेतु संस्कृत मॉडल पेपर – सेट B एक महत्वपूर्ण अभ्यास सामग्री है।

• ✔ नवीन परीक्षा पैटर्न पर आधारित
• ✔ वस्तुनिष्ठ + लघु + दीर्घ उत्तरीय प्रश्न
• ✔ संधि, समास, कारक, शब्दरूप, धातुरूप अभ्यास
• ✔ अपठित गद्यांश एवं अनुवाद प्रश्न

नियमित अभ्यास से संस्कृत विषय में उच्च अंक प्राप्त करना आसान हो सकता है।

कक्षा 10वीं - संस्कृत

(सम्पूर्ण मॉडल पेपर: सेट-B)

Created by: Devendra Kumar Septa | पूर्णांक: 75 | समय: 3 घंटे

खण्डः 'अ' (वस्तुनिष्ठ प्रश्नाः - 30 अंकाः)

प्र.1. उचितं विकल्पं चित्वा लिखत: (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'रामेण' इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?

(अ) प्रथमा (ब) तृतीया (स) पञ्चमी (द) सप्तमी

👉 (ब) तृतीया

---

(ii) 'लतानाम्' इत्यस्मिन् पदे वचनं अस्ति-

(अ) एकवचनम् (ब) द्विवचनम् (स) बहुवचनम् (द) अन्यवचनम्

👉 (स) बहुवचनम्

---

(iii) 'फलात्' इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?

(अ) चतुर्थी (ब) पञ्चमी (स) षष्ठी (द) तृतीया

👉 (ब) पञ्चमी

---

(iv) 'नदी' शब्दस्य द्वितीया विभक्तिः बहुवचनं रूपं अस्ति-

(अ) नदीः (ब) नद्यः (स) नदीम् (द) नदीनाम्

👉 (अ) नदीः

---

(v) अधोलिखितेषु अव्ययपदं अस्ति-

(अ) गच्छति (ब) अत्र (स) बालकः (द) सीता

👉 (ब) अत्र

---

(vi) 'सदाचारः एव परमो धर्मः' अत्र अव्ययम् अस्ति-

(अ) सदाचारः (ब) परमः (स) एव (द) धर्मः

👉 (स) एव

प्र.2. प्रदत्तशब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत: (1×6 = 6 अंकाः)

(गमिष्यति, लभते, पिबति, अपठत्, निर्, प्र)

(i) 'पा' धातोः लट्लकारस्य प्रथमपुरुषः एकवचनं ________ भवति।

👉 पिबति

---

(ii) 'लभ्' धातोः आत्मनेपदे लट्लकारस्य प्रथमपुरुषः एकवचनं ________ अस्ति।

👉 लभते

---

(iii) 'गम्' धातोः लृट्लकारस्य रूपं ________ अस्ति।

👉 गमिष्यति

---

(iv) 'पठ्' धातोः लङ्लकारस्य रूपं ________ अस्ति।

👉 अपठत्

---

(v) 'निर्धनः' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति।

👉 निर्

---

(vi) 'प्राचार्यः' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति।

👉 प्र

प्र.3. युग्ममेलनं कुरुत: (1×6 = 6 अंकाः)

(i) विद्यालयः   -> (क) व्यंजनसन्धिः
(ii) मनोरथः   -> (ख) दीर्घस्वरसन्धिः
(iii) वागीशः   -> (ग) विसर्गसन्धिः
(iv) पीताम्बरः   -> (घ) अव्ययीभावः समासः
(v) प्रतिदिनम्   -> (ङ) तत्पुरुषः समासः
(vi) चोरभयम्   -> (च) बहुव्रीहिः समासः

उचितमेलनम्:
(i) विद्यालयः → (ख) दीर्घस्वरसन्धिः
(ii) मनोरथः → (ग) विसर्गसन्धिः
(iii) वागीशः → (क) व्यंजनसन्धिः
(iv) पीताम्बरः → (च) बहुव्रीहिः समासः
(v) प्रतिदिनम् → (घ) अव्ययीभावः समासः
(vi) चोरभयम् → (ङ) तत्पुरुषः समासः

प्र.4. एकपदेन उत्तरत: (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'पठितुम्' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः?

तुमुन्

---

(ii) 'आदाय' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः?

ल्यप्

---

(iii) 'गतवान्' अत्र कः प्रत्ययः?

क्तवतु

---

(iv) व्याघ्रः कस्मात् बिभेति?

मानुषात्

---

(v) अतिथिः केन प्रबुद्धः?

पादध्वनिना

---

(vi) "सर्वदा सर्वकार्येषु का बलवती?"

बुद्धिः

प्र.5. शुद्धवाक्यानां समक्षं 'आम्' अशुद्धवाक्यानां समक्षं 'न' इति लिखत: (1×6 = 6 अंकाः)

(i) 'सुन्दरः बालकः' अत्र 'बालकः' विशेष्यपदम् अस्ति। (आम्)
(ii) 'पवनः' इत्यस्य पर्यायपदं 'वायुः' अस्ति। (आम्)
(iii) 'सम्पत्तौ' इत्यस्य विलोमपदं 'विपत्तौ' अस्ति। (आम्)
(iv) 'क्रुद्धः सिंहः' अत्र 'सिंहः' विशेषणपदम् अस्ति। (न)
(v) 'आम्रम्' इत्यस्य पर्यायपदं 'रसालम्' नास्ति। (न)
(vi) 'दुर्बलं वृषभम्' अत्र 'दुर्बलं' विशेषणम् अस्ति। (आम्)

खण्डः 'ब' (लघुत्तरीय प्रश्नाः - 2 अंकाः)

प्र.6. कविः किमर्थं प्रकृतेः शरणम् इच्छति?

अथवा

अस्माकं पर्यावरणे किं किं दूषितम् अस्ति?

अत्र धरातले जीवितं दुर्वहं जातम्, अतः कविः प्रकृतेः शरणम् इच्छति।

अस्माकं पर्यावरणे वायुमण्डलं, जलं, भक्ष्यं, धरातलं च सर्वं दूषितम् अस्ति।

प्र.7. व्याघ्रः किं विचार्य पलायितः?

अथवा

लोके महतो भयात् कः मुच्यते?

'इयं व्याघ्रमारी काचित्' इति विचार्य व्याघ्रः पलायितः।

लोके महतो भयात् बुद्धिमान् मुच्यते।

प्र.8. कृषकः किं करोति स्म?

अथवा

जननी कीदृशी भवति?

कृषकः वलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं करोति स्म।

जननी सर्वेशु अपत्येषु तुल्यवत्सला भवति।

प्र.9. मयूरः कथं नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति?

अथवा

अन्ते सर्वे मिलित्वा कस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति?

मयूरः पिच्छान् उद्घाट्य नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति।

अन्ते सर्वे मिलित्वा उल्लूकस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति।

प्र.10. केन समः बन्धुः नास्ति?

अथवा

नराणां प्रथमः शत्रुः कः?

उद्यमेन समः बन्धुः नास्ति।

नराणां प्रथमः शत्रुः क्रोधः अस्ति।

प्र.11. प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कोऽपि द्वौ):

(i) उद्याने पक्षिणां कलरवः चेतः प्रसादयति।
(ii) लतातरुगुल्माः प्रस्तरतले पिष्टाः न भवन्तु।

(i) कस्मिन् / कुत्र पक्षिणां कलरवः चेतः प्रसादयति?
(ii) के प्रस्तरतले पिष्टाः न भवन्तु?

प्र.12. कः कं प्रति कथयति (कोऽपि एकः):

(i) "रे रे धूर्त! त्वया दत्तं मह्यं व्याघ्रत्रयं पुरा?"
(ii) "जानामि अहं तस्य नामधेयम्।"

(i) बुद्धिमती (कथयति), जम्बुकं/शृगालं (प्रति)
(ii) कुशः (कथयति), रामं (प्रति)

प्र.13. वाच्यपरिवर्तनं कुरुत (कोऽपि एकः):

(i) सः पुस्तकं पठति। (कर्मवाच्ये)
(ii) सीतया भोजनं पच्यते। (कर्तृवाच्ये)

(i) तेन पुस्तकं पठ्यते।
(ii) सीता भोजनं पचति।

प्र.14. स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं सुभाषितानि श्लोकं लिखत (यः अस्मिन् प्रश्नपत्रे न स्यात्)।

"अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम्।
अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः॥"

प्र.15. अशुद्धकारकवाक्यानां शुद्धिः (कोऽपि एकः):

(i) श्री गणेशं नमः।
(ii) वृक्षं पत्राणि पतन्ति।

(i) श्री गणेशाय नमः।
(ii) वृक्षात् पत्राणि पतन्ति।

प्र.16. रिक्तस्थानानि पूरयत (कोऽपि द्वौ):

(सदा, अत्र, रिपुः)

(i) ________ जीवनं दुर्वहम् अस्ति।
(ii) आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् ________।

(i) अत्र
(ii) रिपुः

प्र.17. कथाक्रमसंयोजनम्:

(1) मार्गे सा एकं व्याघ्रं अपश्यत्।
(2) बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।
(3) व्याघ्रः 'व्याघ्रमारी इयम्' इति मत्वा पलायितः।
(4) सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।

सही क्रम:
1. (2) बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।
2. (1) मार्गे सा एकं व्याघ्रं अपश्यत्।
3. (4) सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।
4. (3) व्याघ्रः 'व्याघ्रमारी इयम्' इति मत्वा पलायितः।

खण्डः 'स' (3 अंकाः)

प्र.18. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"कश्चित् कृषकः बलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं कुर्वन्नासीत्। तयोः बलीवर्दयोः एकः शरीरेण दुर्बलः जवेन गन्तुमशक्तः चासीत्। अतः कृषकः तं दुर्बलं वृषभं तोदनेन नुद्यमानः अवर्तत।"

(i) कृषकः काभ्यां क्षेत्रकर्षणं करोति स्म? (ii) तयोः बलीवर्दयोः एकः कीदृशः आसीत्? (iii) 'शीघ्रम्' इत्यस्य पर्यायपदं लिखत।

अथवा

"अस्ति देउलाख्यो ग्रामः। तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म। एकदा केनापि आवश्यककार्येण तस्य भार्या बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।"

(i) ग्रामस्य नाम किम् आसीत्? (ii) तत्र कः वसति स्म? (iii) बुद्धिमती कुत्र चलिता?

(i) कृषकः बलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं करोति स्म।
(ii) एकः शरीरेण दुर्बलः आसीत्।
(iii) जवेन।

(i) ग्रामस्य नाम देउलाख्यः आसीत्।
(ii) तत्र राजसिंहः वसति स्म।
(iii) बुद्धिमती पितुर्गृहं प्रति चलिता।

प्र.19. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"विचित्र खलु संसारे नास्ति किञ्चित् निरर्थकम्।
अश्वश्चेद धावने वीरः भारस्य वहने खरः॥"

(i) संसारे किं नास्ति? (ii) धावने कः वीरः? (iii) भारस्य वहने कः वीरः?

अथवा

"अमन्त्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम्।
अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः॥"

(i) कीदृशं अक्षरं नास्ति? (ii) कीदृशं मूलं नास्ति? (iii) अत्र कः दुर्लभः अस्ति?

(i) किञ्चित् निरर्थकम् नास्ति।
(ii) अश्वः।
(iii) खरः।

(i) अमन्त्रम् अक्षरं नास्ति।
(ii) अनौषधम् मूलं नास्ति।
(iii) योजकः दुर्लभः अस्ति।

प्र.20. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"काकः - रे परभृत्! अहं यदि तव सन्ततिं न पालयामि तर्हि कुत्र स्युः पिकाः? अतः अहमेव करुणापरः पक्षिसम्राट् काकः।"

(i) कः कथयति "रे परभृत्"? (ii) काकः कस्याः सन्ततिं पालयति? (iii) 'पिकाः' इत्यस्य अर्थः कः?

अथवा

"सिंहः - (क्रोधेन गर्जन्) भोः! अहं वनराजः। किं भयं न जायते? किमर्थं मां एवं तुदन्ति सर्वे मिलित्वा?
वानरः - यतः त्वं वनराजः भवितुं तु सर्वथा अयोग्यः।"

(i) कः क्रोधेन गर्जति? (ii) सिंहः कीदृशः अस्ति (वानरस्य मते)? (iii) राजा कीदृशः भवति?

(i) काकः।
(ii) पिकानां (कोयल की)।
(iii) कोकिलाः।

(i) सिंहः।
(ii) सर्वथा अयोग्यः।
(iii) रक्षकः।

खण्डः 'द' (4 अंकाः)

प्र.21. अपठित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

"जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी। जन्मभूमिः स्वर्गात् अपि श्रेष्ठा वर्तते। सा अस्मान् पोषयति। तस्याः यशः सर्वत्र व्याप्तम्। वयं तस्याः रक्षणाय तत्पराः भवेम। मातृभूमिः अस्माकं माता अस्ति।"

(i) का स्वर्गादपि गरीयसी?
(ii) जन्मभूमिः कस्मात् श्रेष्ठा वर्तते?
(iii) 'माता' इत्यस्य पर्यायपदं लिखत।
(iv) गद्यांशस्य शीर्षकं लिखत।

(i) जननी जन्मभूमिश्च।
(ii) स्वर्गात्।
(iii) जननी।
(iv) जननी जन्मभूमिश्च / मातृभूमिः।

प्र.22. स्वप्राचार्यस्य कृते 'स्थानान्तरण प्रमाण पत्राय' (TC) एकं प्रार्थनापत्रं लिखत।

अथवा

स्वमित्रं प्रति 'जन्मदिवसस्य शुभकामना' यच्छन् एकं पत्रं लिखत।

सेवायाम्,
श्रीमन्तः प्राचार्यमहोदयाः,
सांदीपनि विद्यालयः,
तलवाड़ा बुजुर्ग।
विषयः - स्थानान्तरण प्रमाणपत्रार्थं प्रार्थनापत्रम्।
महोदय,
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् मम पितुः स्थानान्तरणम् इन्दौरनगरे संजातम्। अतः अहं अत्र पठितुम् असमर्थः अस्मि। कृपया मह्यं स्थानान्तरण प्रमाणपत्रं (T.C.) दत्वा अनुगृह्णन्तु।
भवदीया शिष्यः
क.ख.ग.
कक्षा - दशमी

प्रिय मित्र सुरेश,
सप्रेम नमो नमः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। आगामी सप्ताहे तव जन्मदिवसः अस्ति। मम पक्षतः तुभ्यं जन्मदिवसस्य हार्दिक्यः शुभकामनाः। ईश्वरः त्वाम् दीर्घायुः करोतु।
तव मित्रम्,
रमेशः

प्र.23. अधोलिखितेषु एकस्मिन् विषये निबन्धं लिखत (संस्कृतभाषायाः महत्वम् / कालिदासः / अस्माकं देशः / पर्यावरणम्)-

संस्कृतभाषायाः महत्वम्

संस्कृतभाषा विश्वस्य सर्वासु भाषासु प्राचीनतमा अस्ति। इयं भाषा देवभाषा अपि कथ्यते। पुरा काले सर्वे जनाः संस्कृतभाषायाम् एव वदन्ति स्म। चत्वारः वेदाः, रामायणम्, महाभारतम्, उपनिषदः च संस्कृतभाषायाम् एव निबद्धाः सन्ति। संस्कृतभाषायाः व्याकरणं पूर्णतः वैज्ञानिकं अस्ति। अस्याः माधुर्यं अवर्णनीयम् अस्ति। अस्माकं संस्कृतेः आधारः इयमेव भाषा अस्ति। अतः अस्माभिः संस्कृतं अवश्यं पठनीयम्।

© 2025 Gyan Deep Info By Septa Deep

Disclaimer: कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर – सेट B की तैयारी हेतु केवल शैक्षणिक उद्देश्य से बनाया गया है। यह आधिकारिक प्रश्नपत्र नहीं है। अंतिम एवं प्रमाणिक जानकारी के लिए माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश की आधिकारिक वेबसाइट अवश्य देखें। प्रश्नों का चयन नवीन परीक्षा पैटर्न एवं पूर्व वर्षों के विश्लेषण के आधार पर किया गया है। किसी भी त्रुटि/परिवर्तन के लिए Gyan Deep Info उत्तरदायी नहीं होगा।

1. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट D
2. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट C
3. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट B
4. MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट A

WhatsApp पर Share करने के लिए यहाँ क्लिक कीजिए

Read More